natura2000.png

Europejska sieć ekologiczna NATURA 2000 – co to jest...? i skąd się wzięła.....?

Europejska sieć ekologiczna NATURA 2000 jest wspólnym dla krajów członkowskich Unii Europejskiej i równocześnie jednym z najważniejszych aktualnie zadań dotyczących ochrony przyrody, narzuconym przez Dyrektywę 92/43/EWG o ochronie siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory (Council Directive 92/43/EEC on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora).

Tworzenie sieci wpisuje się w ogólnoeuropejski nurt działań wynikających z zapisów podpisanej w 1992 r. w Rio de Janerio Konwencji o różnorodności biologicznej – CBD. Wdrażanie konwencji na gruncie europejskim ma wspomagać Paneuropejska Strategia Ochrony Różnorodności Biologicznej  i Krajobrazowej (PEBLDS) przyjęta w Sofii w 1995 r. podczas ministerialnej konferencji „Środowisko dla Europy”. Narzędziem realizacji Strategii jest Paneuropejska Sieć Ekologiczna (PEEN). Decydujące znaczenie dla realizacji podstawowej struktury PEEN na terytorium krajów UE ma właśnie sieć NATURA 2000. Polska od 1 maja 2004 r. – jest również formalnie zobowiązana do wdrażania NATURY 2000 na terenie całego kraju, zgodnie z przyjętymi aktami prawnymi. Obszary NATURA 2000 stanowią w Polsce nową formę ochrony przyrody, powołaną w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z późn. zm.), do której włączono zapisy Dyrektywy Siedliskowej.

Celem tworzenia sieci NATURA 2000 jest utrzymanie różnorodności biologicznej w obrębie państw członkowskich UE poprzez zabezpieczenie zagrożonych i reprezentatywnych dla wyróżnionych regionów biogeograficznych typów siedlisk przyrodniczych oraz zagrożonych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Sieć NATURA 2000 powinna stanowić docelowo koherentny funkcjonalnie system (wytypowanych, przyjętych i wyznaczonych przez poszczególne państwa członkowskie) obszarów chronionych na całym terytorium UE. W skład sieci wchodzą:

  • Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków (OSOP) wskazane zgodnie z zaleceniami Dyrektywy Ptasiej (Council Directive 79/409/EEC on the conservation of wild birds) – wytypowane wcześniej i zaakceptowane przez Komisję Europejską obszary zostały już w Polsce wyznaczone w drodze rozporządzenia Ministra Środowiska,
  • Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk (SOOS) – wyznaczone zgodnie z zaleceniami Dyrektywy siedliskowej – wytypowane w Polsce obszary zostały przesłane do akceptacji przez Komisję Europejską.

Dyrektywa Siedliskowa zaleca również państwom członkowskim, aby skutecznie zabezpieczyły ekologiczną spójność sieci NATURA 2000 poprzez umożliwienie istnienia korytarzy ekologicznych – czyli ochronę elementów krajobrazu ważnych dla migracji, rozprzestrzeniania się i wymiany genetycznej dziko żyjących gatunków. Obowiązkiem państw względem wyznaczonych obszarów NATURA 2000 jest przede wszystkim:

  • Określenie niezbędnych działań ochronnych dla tych obszarów (a tym gdzie to konieczne, opracowanie planów ochrony),
  • Podejmowanie odpowiednich działań w celu uniknięcia pogorszenia stanu zachowania siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, dla których ochrony obszar został powołany,
  • Ocenianie skutków oddziaływania wszelkich planów lub przedsięwzięć, które mogły by w istotny sposób zagrozić walorom przyrodniczym elementów sieci i odpowiednie zarządzanie siecią, z uwzględnieniem wyników monitorowania ochrony typów siedlisk i populacji gatunków na tych obszarach.

Kluczową zasadą ochrony obszarów NATURA 2000, a zarazem jednym z głównych zadań współczesnej ochrony przyrody, zgodnie z ustaleniami Konwencji o różnorodności biologicznej, jest utrzymanie cennych przyrodniczo obszarów w warunkach ich gospodarczego użytkowania, z jednoczesnym wskazywaniem takich form działalności człowieka, które sprzyjałyby utrzymaniu różnorodności biologicznej. U podstaw takiego podejścia leży idea rozwoju zrównoważonego, mówiąca o konieczności gospodarowania zasobami naturalnymi, które nie będą powodowały naruszenia równowagi w przyrodzie.

Na obszarach NATURA 2000 gospodarowanie zasobami przyrody będzie się odbywało z respektowaniem, zarówno wymogów ochrony siedlisk i gatunków, które były podstawą ich utworzenia, jak i potrzeb ludzi zamieszkujących te tereny. Obszary, które zachowały walory przyrodnicze w warunkach użytkowania są dowodem na to, że możliwe jest pogodzenie celów ochrony z gospodarowaniem, o ile pozostanie ono na dotychczasowym poziomie. Przewiduje się, iż ewentualne ograniczenia mogą dotyczyć intensyfikacji działań gospodarczych i planowanych nowych inwestycji. Każdorazowo będą one wymagały określenia oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ), której wynik zadecyduje o dopuszczeniu do ich realizacji. Zgodę otrzymają tylko takie przedsięwzięcia, które nie pogorszą stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków na wyznaczonym dla ich ochrony obszarze NATURA 2000. Przeprowadzenie OOŚ dotyczy inwestycji planowanych nie tylko w obrębie samego obszaru, ale także tych położonych w jego najbliższym sąsiedztwie oraz wszystkich innych, które mogłyby mieć negatywny wpływ na jego walory przyrodnicze. W momencie uchwalenia nowej ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880) organem sprawującym nadzór nad obszarami Natura 2000 był Minister Środowiska i wojewoda. Z dniem 15 listopada 2008 r. weszła w życie nowa ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa, w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227 z późn. zm). Powołano w niej nowe służby ochrony przyrody w Naszym Kraju. Obecnie organem właściwym w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000 jest Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska i Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Robert Małysa

Opisy obszarów:

# Tytuł artykułu Odsłony
1 Dolina Zwolenki PLH 140006. 2875
2 Przełom Wisły w Małopolsce PLH 060045. 3224
3 Małopolski Przełom Wisły PLB 140006. 3020
4 Puszcza Kozienicka PLH 140035. 5434
5 Ostoja Kozienicka PLB 140013. 3881
6 Pakosław PLH 140015. 3376
7 Dolina Środkowej Wisły PLB 140004. 5057
8 Łękawica PLH 140030. 2972
9 Dolina Pilicy PLB 140003. 3992
10 Dolina Dolnej Pilicy PLH 140016. 4741