czerksie.png

Czerwone Księgi Przyrody Ziemi Radomskiej i Radomia.

Od początków powstania życia na Ziemi, czyli od około 3,8 miliarda lat temu na naszej planecie egzystowało (oczywiście szacunkowo) 500 milionów form życia. Aż 98% stopniowo bądź nagle wymierało, lub było zastępowane nowymi. Naukowcy pokusili się o wyliczenie średniego współczynnika wymierania gatunków i tak podczas powolnego wymierania wynosił on 1 gatunek/100 lat, natomiast w czasie nagłych katastrof następowało przyśpieszenie tego procesu i wskaźnik ten wynosił 1 gatunek/1 rok.

Obecnie na Ziemi istnieje od 3 do 30 mln gatunków zwierząt i roślin. Przedział pomiędzy tymi liczbami jest duży z uwagi na fakt, iż nie wszystkie środowiska zostały do tej pory przebadane, dotyczy to między innymi lasów tropikalnych, głębokowodnych gorących źródeł czy mikroorganizmów żyjących w skorupie ziemskiej.

Od około 10.000 lat nastąpiło nagłe przyśpieszenie wymierania całych zespołów roślin i zwierząt, a proces ten narasta nadal lawinowo. Np: w latach 1600-1900 zostało wytępionych ok. 76 gatunków dużych ptaków i ssaków, następnie 75 wyginęło już tylko w okresie 60 lat.

Według dr Normana Myersa (W. Brytania) w ciągu następnych 25 lat możemy spodziewać się wymarcia co najmniej 1000 gatunków rocznie, a nawet 100 dziennie. W roku 2015 być może nie będzie już 1 000 000 gatunków zwierząt, które żyły w okresie naszych narodzin. Wytępienie choćby jednego gatunku pozbawia nas ludzi dziś lub w przyszłości korzyści materialnych wynikających z wykorzystania unikalnych zasobów genetycznych tego gatunku dla naszych potrzeb, nie wspominając już o wartościach w sferze duchowej.

Już od średniowiecza intensywna wycinka pierwotnych puszcz doprowadziła do zmiany środowiska przyrodniczego olbrzymich połaci Europy Środkowej. Wyginął tur i tarpan, zaś żubr dotrwał do naszych czasów tylko dzięki zbiegowi pomyślych okoliczności.

Od połowy XIX w., w tej części naszego globu notujemy intensywny rozwój przemysłu i wzrost populacji ludzkiej powodujący coraz większą degradację środowiska przyrodniczego, zanik wielu naturalnych środowisk będących ostojami dla zagrożonych gatunków fauny i flory. Nawet gatunki uznawane kiedyś za pospolite dziesiątkowane są przez dynamiczny rozwój cywilizacyjny tej części świata.

05.10.2009 r. upłynęło 60 lat od powstania JUCN (Światowej Unii Ochrony Przyrody) – posiadającej olbrzymi dorobek i doświadczenie w pracy na rzecz zachowania przyrody. Jej orginalnym pomysłem jest wydawanie Czerwonych Ksiąg i Czerwonych List poświęconym gatunkom zagrożonym wymarciem.

Z początku były to ogólne opracowania, które z biegiem czasu przekształciły się w ściśle specjalistyczne publikacje, poświęcone poszczególnym grupom systematycznym organizmów np: waleniom, motylom, ptakom itp.; jak również tzw.: plany działań, określające sposoby i kierunki ratowania zagrożonych gatunków.

Również lasy, łąki, pola i wody, a nawet osady i miasta Ziemi Radomskiej stanowią ostoje dla gatunków ginących, znajdujących się na kartach Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt, Polskiej Czerwonej Księgi Roślin czy Polskiej Czerwonej Księgi Grzybów, a działanie każdego z nas może oddalić lub przybliżyć kres ich egzystencji.

Prowadzone w regionie od ponad stulecia obserwacje przyrodnicze być może pozwolą w przyszłości na napisanie podobnych Ksiąg dla Ziemi Radomskiej. Na naszej stronie postaramy się stworzyć listę gatunków zagrożonych wymagających intensywnej ochrony zarówno w regionie jak i w poszczególnych miastach regionu, a także listę tych, których już najprawdopodobniej nie zobaczymy. Z uwagi na niewielki obszar objęty naszymi obserwacjami nie będziemy różnicować ksiąg przypisanych do poszczególnych królestw istot żywych, nasza księga (i) będzie po prostu się nazywać Czerwoną Księgą Przyrody Ziemi Radomskiej i Czerwoną Księgą Przyrody Radomia. Sukcesywnie w miarę zdobywania wiedzy będziemy dopisywać kolejne gatunki zasługujące na naszą szczególna uwagę. Mamy nadzieję, iż nasze działania przyczynia się do uratowania w regionie chodź by jednego zagrożonego gatunku.

Kategorie zagrożenia są spójne z tymi stosowanymi pierwotnie w księgach w tym w czerwonej liście roślin (poza tym, że w liście roślin nie stosowano kategorii I). Podobnie jak w w/w księgach przyjeliśmy oznaczenie kategorii skrótem literowym oznaczającym odpowiednio:

ExZR - wymarłe i zaginione – gatunki, których występowanie na terenie regionu, mimo ponownych poszukiwań, nie zostało potwierdzone na stanowiskach gdzie je zbierano, ani na innych, podobnych miejscach.
E - wymierające – gatunki zagrożone wymarciem, których przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia.
V - narażone – gatunki, które zapewne przesuną się w najbliższej przyszłości do kategorii wymierających, jeśli będą nadal działać czynniki zagrożenia.
R - rzadkie – gatunki o ograniczonych zasięgach geograficznych, o małych obszarach siedliskowych lub też występujące na rozległym obszarze, ale w dużym rozproszeniu. Uwaga: gatunki rzadkie nie muszą być zagrożone – tak jest tylko w tym wypadku, gdy ich populacja maleje lub znajduje się na zagrożonych zmianami terenach.
O - ocalone – gatunki które dzięki aktywnej ochronie powróciły na niegdyś zasiedlane obszary.
I - o nieokreślonym zagrożeniu – gatunki, o których wiadomo tylko, że są wymarłe, zaginione, wymierające, narażone lub rzadkie, a więc zagrożone, lecz brak dostatecznej informacji, aby zaliczyć je do jednej z tych kategorii.

Jacek Słupek

# Tytuł artykułu Odsłony
1 Chomik europejski. 646
2 Czerwona Księga Przyrody Ziemi Radomskiej. 2582
3 Czerwona Księga Przyrody Radomia. 2729