Cały obszar objęty Dyrektywą Siedliskową obejmuje swym zasięgiem wypełnioną holoceńskimi torfami dużą nieckę przylegającą do wysokiej krawędzi doliny, stanowiącej kraniec paleokoryta Wisły.

Pod względem fizjograficznym znajduje się w mezoregionie Doliny Środkowej Wisły i rozciąga się pomiędzy miejscowościami: Studzianki Pancerne na południu – Łękawica – Dziecinów – Wilczowola a miejscowością Anielin na północy. Zagłębienie to jest stosunkowo młodą formą morfologiczną ukształtowaną w schyłkowym okresie zlodowacenia środkowopolskiego podczas interglacjału eemskiego. Zalęgające w podłożu torfy tworzą jeden z dwóch największych zwartych kompleksów torfowych w tym mezoregionie, pocięte rowami i kanałami. Jego długość wynosi ok. 11 km, a szerokości średnio ok. 800 m. Cały obszar graniczy od zachodu z Równiną Kozienicką zbudowaną na tym odcinku z piasków fluwioglacjalnych. Szatę roślinną obszaru tworzy mozaika lasów liściastych, łąk i ziołorośli.

Obszar Natura 2000 Łękawica to jedno z rozleglejszych i najlepiej zachowanych mokradeł na lewym brzegu Wisły, na terenie byłego województwa radomskiego i jednocześnie województwa mazowieckiego. Dominują tu łęgi olszowo-jesionowe Fraxino-Alnetum, którym towarzyszą olsy porzeczkowe – (Ribeso nigri-Alnetum). Bezpośrednie sąsiedztwo wysokich krawędzi wysoczyznowych, warunkujących spływ wód powierzchniowych, okresowe wysięki wód podskórnych oraz działalność bobrów powodują fluktuacje pomiędzy łęgowym a olsowym charakterem zbiorowisk leśnych. Efektem tego jest obecność pełnego spektrum form przejściowych.

Istotnym elementem tutejszego krajobrazu są ziołorośla, turzycowiska i łąki. Wśród tych ostatnich dominują niżowe łąki świeże użytkowane ekstensywnie, reprezentowane głównie przez łąki rajgrasowe (Arrhenatheretum elatioris i Alopecuro-Polygonetosum bistortae) cechujące się udziałem gatunków przechodzących z łąk wilgotnych, m.in.: czarcikęsu łąkowego (Succisa pratensi) i ostrożenia błotnego (Cirsium palustre) oraz niewielkie płaty fitocenoz z udziałem przywrotników (Alchemilla). W sąsiedztwie Kanału Trzebińskiego, w strefie przejściowej pomiędzy lasami łęgowymi a łąkami świeżymi wykształciły się łąki sitowo-trzęślicowe (Junco-Molinietum). Łąki stanowią siedlisko życia dla licznej populacji czerwończyka fioletka (Lycaena helle).

Na całym obszarze spotyka się dobrze zachowane i bujne płaty nitrofilnych zbiorowisk welonowych ze związku (Convolvulion sepium), na które składają się zbiorowiska: pokrzywy i kielisznika zaroślowego (Urtico-Calystegietum sepium), kielisznika zaroślowego i sadźca konopiastego (Calystegio-Eupatorietum) oraz kanianki pospolitej i kielisznika zaroślowego (Cuscuto-Calystegietum sepium).

Ponadto obszar ten stanowi ostoję dla bobra europejskiego (Castor fiber).

Z odbywających tu lęgi ptaków na uwagę zasługują, m.in.: bocian czarny (Ciconia nigra), Żuraw (Grus grus), derkacz (Crex crex) i dzięcioł średni (Dendrocopos medius).

Na terenie obszaru specjalnej ochrony siedlisk Natura 2000 Łękawica PLH 140030 rozpoznano i oznaczono 4 typy siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG:

  • 6410 Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion),
  • 6430 Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium),
  • 6510 Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris),
  • 91E0 Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion).

Zgodnie z informacjami zawartymi w standardowym formularzu danych – Najważniejszym czynnikiem zagrażającym funkcjonowaniu obszaru, jak również występującym tu siedliskom przyrodniczym są zaburzenia stosunków wodnych, do których może dojść w wyniku prac pielęgnacyjnych na kanałach i rowach melioracyjnych oraz niszczeniem tam bobrowych.  Ingerencja w ten delikatny system hydrologiczny spowoduje szybki odpływ wód powierzchniowych i znaczne przesuszenie gleby. Niepożądanym zjawiskiem, zagrażającym bezpośrednio ekosystemom łąkowym oraz populacji czerwończyka fioletka (Lycaena helle), jest obserwowany stopniowy zanik tradycyjnej gospodarki łąkowo-pasterskiej. Brak koszenia uruchomił w wielu miejscach sukcesję.

Na terenie obszaru Natura 2000 Łękawica PLH 140030 zlokalizowany jest rezerwat przyrody: "Olszyny" (1980 r., 27,5 ha);

Robert Małysa