Obszar objęty Dyrektywą Ptasią obejmuje 80 – kilometrowy, równoleżnikowo biegnący odcinek doliny rzeki Pilicy o szerokości od 1 do 5 km, na odcinku pomiędzy miejscowościami Inowłódz – Ostrówek – Mniszew (ujście do Wisły) oraz dolinę rzeki Drzewiczki.

Obszar objęty Dyrektywą Ptasią obejmuje 80 – kilometrowy, równoleżnikowo biegnący odcinek doliny rzeki Pilicy o szerokości od 1 do 5 km, na odcinku pomiędzy miejscowościami Inowłódz – Ostrówek – Mniszew (ujście do Wisły) oraz dolinę rzeki Drzewiczki.

Na terenie byłego województwa radomskiego obszary europejskiej sieci Natura 2000 Dolina Dolnej Pilicy PLH 140016 oraz Dolina Pilicy PLB 140003 zlokalizowane są jednocześnie w Obszarze Chronionego Krajobrazu Dolina Rzeki Pilicy i Drzewiczki. Północną granicę obszaru stanowi stroma skarpa, o wysokości względnej do 20 m, miejscami pokryta roślinnością kserotermiczną. Część południowa doliny Pilicy jest płaska, w znacznym stopniu pokryta lasami. Rzeka Pilica na całym jej odcinku włączonym do sieci Natura 2000 silnie meandruje i ma naturalny charakter. Wynikiem tego są liczne wysepki, łachy i ławice piasku. Większość wysepek jest o dość sporej powierzchni, na których porastają krzewy oraz zarośla i zadrzewienia – przeważnie wierzbowe.

Po wybudowaniu w 1973 r. zbiornika Sulejowskiego przepływ wody w rzece zmniejszył się o około 25%. Naturalne zalewania i podtopienia doliny podczas wezbrań powodziowych należą obecnie do rzadkości, co ma wpływ na zmniejszenie nawodnienia doliny. Terasa zalewowa jest częściowo zmeliorowana, dominują na niej przede wszystkim łąki i pastwiska o różnym stopniu wilgotności oraz zbiorowiska turzyc i trzcin. Wilgotne zagłębienia terenu porośnięte są między innymi wierzbami i olszą. Część łąk i pastwisk, w tym zmeliorowanych, na skutek braku użytkowania i upadku rolnictwa (wypas bydła) porasta krzewami i drzewami lub zabagnia się. W części południowo-zachodniej na powierzchni kilkuset ha rozciągają się tzw. Błota Brudzewskie, największe torfowisko w dolinie, zmeliorowane i osuszone w znacznej części w poprzednich latach.

Na południu, w okolicy miejscowości Promna, występuje kompleks trofiarek (ponad 16 ha). Na obrzeżu obszaru, po południowej stronie rzeki pomiędzy miejscowościami Gapin i Grzmiąca rozciąga się największy i najcenniejszy kompleks leśny obejmujący zróżnicowane siedliska leśne, od boru świeżego poprzez lasy łęgowe do olsu jesionowego. W okolicach Duckiej Woli znajduje się kompleks leśny Majdan. Są to głownie lasy sosnowe na piaszczystych glebach oraz płaty drzewostanów liściastych z olszą i dębem, zajmujące bogate siedliska grądowe i bagienne. Dominującym typem użytkowania ziemi są tereny związane z rolnictwem, a lasy zajmują niewiele ponad 20% obszaru.
Zróżnicowana pod względem składu i wilgotności gleba, a także ekstensywnie uprawiane rolnictwo na terenie nieużytków zielonych stworzyły bardzo ciekawy, mozaikowy układ siedlisk, poczynając od kserotermicznych po bagienne. W ostoi nadal utrzymują się duże kompleksy łąk z bardzo bogatym składem gatunkowym.

Ostoja ptasia o randze krajowej K 68.

Na terenie obszaru Dolina Pilicy PLB 140003 odnotowano co najmniej 32 gatunki ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, 11 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). Na terenie ostoi stwierdzono 56 lęgowych gatunków ptaków związanych z siedliskami wodnymi i bagiennymi.

W okresie lęgowym obszar zasiedla 7%-10% populacji krajowej sieweczki obrożnej (C3, PCK), 5%-10% populacji krajowej brodźca piskliwego (C3), około 5% krwawodziba (C3), 2%-4,5% dudka (C3), około 2% rycyka (C3) oraz co najmniej 1% populacji krajowej (C3, C6) następujących gatunków ptaków: batalion (PCK), bączek (PCK), bąk (PCK), błotniak stawowy, cyranka, czernica, gąsiorek, lelek, nurogęś, podróżniczek (PCK), rybitwa białoczelna (PCK), rybitwa czarna, rybitwa rzeczna, sieweczka rzeczna, trzmielojad, zimorodek; w stosunkowo wysokim zagęszczeniu (C7) występują: błotniak łąkowy, bocian biały, bocian czarny, krzyżowka, derkacz, jarzębatka, kropiatka, lerka, świergotek polny, zausznik.

Rodzaje siedlisk oraz gatunki ichtiofauny opisano w opracowaniu obszaru specjalnej ochrony siedlisk Natura Dolina Dolnej Pilicy PLH 140016.

Robert Małysa